Bu yüzden BİZ duygusu kıymetlidir. Sağlam bir BİZ’in içinde herkesin sözü, hakkı ve şahsiyeti vardır.
İnsan güçlendikçe özgüveni artar. Sözü daha çok dinlenir, kararları daha fazla karşılık bulur, önünde yeni kapılar açılır. Fakat güçle birlikte büyümesi gereken bir başka duygu daha vardır: Kendisine yol veren insanlara vefa, Rabbine şükür ve emanete sadakat.
Çünkü insanın asıl sınavı, güç kazandıktan sonra kendisini nerede gördüğüyle başlar.
Özgüven, insanın yapabileceklerine inanmasıdır. Bunun ölçüsü kaçtığında ise insan, elde ettiği her şeyi yalnızca kendisinden bilmeye başlar. Emeğine eşlik eden desteği, önünü açanları, kendisine duyulan güveni ve nasibini unutur. “Ben de yapabilirim” düşüncesinin yerini, zamanla “Her şeyi ben yaptım” iddiası alır.
İşte o noktada BEN genişlerken SEN ve BİZ daralmaya başlar.
SEN, karşımızdaki insandır. Emeğiyle, hakkıyla, duygusuyla, beklentisiyle hayatımızda yer alan kişidir. BİZ ise birlikte kurduğumuz hayattır; ailemiz, dostluğumuz, ortaklığımız, aynı amaç etrafında verdiğimiz mücadeledir.
İnsan, kendisini büyüten ilişkilerin hakkını teslim etmeyi bıraktığında, üzerinde yükseldiği zemini de aşındırır. Başarıyı kendisine mal ederken yükü başkalarına bırakır. Karar verirken danışmayı gereksiz, itirazı saygısızlık, hatırlatmayı nankörlük saymaya başlar. Bir süre sonra çevresinde insanlar bulunsa da kendisiyle hakikati konuşabilecek kimse kalmaz.
BİZ duygusu zayıfladıkça insanın zihninde bir soru büyür:
“Peki, ben ne olacağım?”
Ortak geleceğin yerini kişisel güvence arayışı alır. İnsan kendisine ayrı bir kale kurmak ister. Yeni unvanlar, daha yüksek makamlar, daha geniş çevreler ve daha fazla para arar. Sahip olduklarını, günün birinde yalnız kaldığında kendisini ayakta tutacak dayanaklar olarak görür.
Unvan, makam ve para bu arayış içinde giderek başka bir anlam kazanır. İnsan onlara sahip oldukça güvende olacağını düşünür; fakat kaybetme korkusu da aynı ölçüde büyüyebilir. Kalesinin duvarlarını yükseltirken kapısını çalabilecek insanların sayısını azaltır.
Benliğin büyümesinin manevi hayatta da bir karşılığı vardır.
“Sen verdin Rabbim” diyebilmek, insanın kendi emeğini inkâr etmeden nasibini ve sınırını bilmesidir. Şükür, elde ettiğimiz imkânların üzerimizde bir sorumluluk doğurduğunu hatırlatır. Bu hatırlayış zayıfladığında insan, sahip olduklarını bütünüyle kendi hakkı saymaya başlayabilir.
Ardından daha tehlikeli bir alışkanlık gelir: Kendi çıkarına uygun olan her şeye haklılık gerekçesi bulmak.
Dün yanlış dediğine bugün mecburiyet der. Başkasında eleştirdiğini kendisinde mazur görür. Bir başkasının hakkını eksiltirken kendi geleceğini güvenceye aldığını söyler. Böylece vicdanını dinlemek yerine, vicdanını ikna edecek açıklamalar üretir.
SEN’in sesi duyulmaz olduğunda empati de zayıflar. İnsan karşısındakinin ne yaşadığını merak etmez; yalnızca kendisine ne kazandırdığını hesaplar. Hatalarını gösterecek aynalardan uzaklaştıkça da kendisini kusursuz sanmaya başlar.
Oysa insanız. Şaşarız, yanılırız; bir kalkar, iki düşeriz. Bazen korkularımıza yenilir, bazen hırsımızın peşinden gideriz. Bizi yeniden doğrultabilecek olan, yanılabileceğimizi kabul etmek ve birbirimize karşı sorumluluğumuzu hatırlamaktır.
Bu yüzden BİZ duygusu kıymetlidir. Sağlam bir BİZ’in içinde herkesin sözü, hakkı ve şahsiyeti vardır. Birliktelik, adalet ve karşılıklı sorumlulukla ayakta kalır. Sadakat de ancak böyle bir zeminde anlam kazanır; yanlışın örtülmesine değil, gerektiğinde doğrunun söylenmesine imkân verir.
BİZ’in hakkını koruduğumuzda SEN de yaşar. Karşımızdaki insan görünür olur; emeği teslim edilir, derdi duyulur, hakkı gözetilir. BEN ise sınırını öğrenir.
Asalet üzerine de buradan düşünmek gerekir.
Asalet kelimesi, Arapçada “asıl” ile aynı kökten gelir; kök, köken ve soyluluk anlamlarıyla ilişkilidir. Ancak bir insanın ahlaki değerini konuşurken ailesinin adından, sülalesinden veya taşıdığı unvandan daha fazlasına bakarız. İslam’ın insan anlayışında da soy üstünlüğünün önüne takva ve ahlaki sorumluluk geçer.
Bu anlamda asalet, insanın davranışlarında görünür.
Güç kazandığında eski dostlarını nasıl hatırladığında, kendisine ihtiyacı kalmayanlara nasıl davrandığında, yanında çalışanların hakkını nasıl gözettiğinde ortaya çıkar. Yanlış yaptığında özür dileyebilmekte, imkânı varken haksızlıktan kaçınmakta, kimsenin görmediği yerde de ölçüyü korumaktadır.
İnsanın yükseldikçe vefasını artırması, sözü güçlendikçe daha dikkatli konuşması, imkânları çoğaldıkça sorumluluğunu daha derinden hissetmesi gerekir.
Çünkü geride bıraktığımız asıl iz, kaç makam gördüğümüzden çok, o makamlardayken insanlara nasıl davrandığımızdır.
Allah hepimizi benliğin kibrinden ve o kibrin büyüttüğü yalnızlıktan korusun. Bize verilenleri şükürle taşımayı, yol arkadaşlarımızın hakkını gözetmeyi, BEN derken SEN’i ve BİZ’i unutmamayı nasip etsin.
Asaleti ahlakında taşıyan kullarından olalım inşallah.
17 Kasım 2026
H. Fatih Özsümer